Gwiazdozbiór

Z Celestia

Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gwiazdozbiory nieba północnego (wg Encyklopedii Orgelbranda z r. 1900)

Gwiazdozbiór (konstelacja) to grupa gwiazd zajmujących określony obszar sfery niebieskiej. Z czasem gwiazdy te połączono w symboliczne kształty i nadano im nazwę pochodzącą z mitologii (np. gwiazdozbiór Centaura, Cefeusza itp). Gwiazdy tworzące gwiazdozbiór nie są ze sobą zazwyczaj fizycznie związane, a ich bliskie położenie na niebie jest wywołane geometrycznym efektem rzutowania ich położeń na sferę niebieską.

Rys historyczny

Tradycja łączenia gwiazd w symboliczne kształty, które nazywamy gwiazdozbiorami, sięga niepamiętnych czasów starożytnych. Najstarsze zachowane wzmianki pochodzą z ok. 4000 roku p.n.e.

Około V wiek p.n.e. Babilonia|Babilończycy (lub niezależnie od nich Grecy) podzielili strefę nieba, w której odbywa się pozorny ruch słońca, najpierw na 6, a następnie na 12 odcinków, które nazwano zodiakiem. Klaudiusz Ptolemeusz w swoim Almageście wyróżnił 48 konstelacji (z czego w dzisiejszym użyciu zachowało się 47). Były to znane starożytnym konstelacje nieba północnego i częściowo równikowego (z kilkoma wyjątkami większych konstelacji południowych, jak: Centaur, Argo, Erydan czy Wieloryb).

Odkrycia geograficzne i podróże na południową półkulę wniosły od XV wiek u duży wkład w poznanie południowej sfery nieba. W 1595 Pieter Keyser i Frederick de Houtman, w wyniku podróży na Sumatrę, oznaczyli 12 konstelacji południowych: (Rajski Ptak. Żuraw, Mucha, Kameleon, Indianin, Trójkąt Południowy, Wąż Wodny, Złota Ryba, Paw, Feniks, Tukan, Ryba Latająca. Po raz pierwszy znalazły się one w atlasie Uranometria Johanna Bayera opublikowanym w roku 1603.

Polski astronom Jan Heweliusz dodał w swoim dziele Firmamentum, wydanym w roku 1690, 11 nowych gwiazdozbiorów, z czego 7 utrzymało się do dziś (Psy Gończe, Jaszczurka, Mały Lew, Ryś, Lis, Tarcza, Sekstant. Na początku XVIII wieku Tycho Brahe wyodrębnił konstelację "Warkocz Bereniki" z gwiazdozbiorów Lwa i Panny.

Wreszcie w wyniku podróży na Przylądek Dobrej Nadziei w latach 1751 i 1753 14 konstelacji dodał francuski opat Nicolas Louis de Lacaille (Pompa, Rylec, Cyrkiel, Piec, Zegar, Góra Stołowa, Mikroskop, Węgielnica, Oktant, Malarz, Rzeźbiarz, Luneta, Kompas, Sieć). Podzielił też na 3 części (Rufa, Żagiel, Kil) znaną starożytnym konstelację Argo.

Ostateczną listę 88 gwiazdozbiorów oraz ich granice zatwierdziła w roku 1928 Międzynarodowa Unia Astronomiczna.


Lista Gwiazdozbiorów

Nazwa gwiazdozbioru Skrót Nazwa łacińska Nazwa angielska α (Ra) δ (Dec) Obiekty DS w gwiazdozbiorze Gwiazdy zmienne Gwiazdy podwójne
Andromeda And Andromeda Andromeda 0h50m +38° M31 M32 M110 NGC 404 NGC 752 NGC 891 NGC 898 NGC 7662 R And T And TU And W And γ And, π And, ω And
Baran Ari Aries Ram 2h40m +20° NGC 772 R Ari, U Ari γ Ari, π Ari, ε Ari
Bliźnięta Gem Gemini Gemini 7h00m +22° M35 NGC 2158 NGC 2392 η Gem, ζ Gem, R Gem, W Gem, X Gem, BU Gem α Gem, δ Gem, ε Gem, ζ Gem, κ Gem, μ Gem, 38 Gem
Byk Tau Taurus Bull 14h40m +16° M1 M45 Hiady NGC 1647 NGC 1746 NGC 1807 NGC 1817 λ Tau, R Tau, RV Tau, BU Tau, HU Tau, TU Tau θ Tau, κ Tau, ο Tau, τ Tau, φ Tau, χ Tau, 66 Tau
Cefeusz Cep Cepheus Cepheus 2h20m +70° NGC 188 NGC 6939 NGC 6946 NGC 7023 NGC 7160 NGC 7235 NGC 7380 NGC 7510 IC 1470 Sh 155 β Cep, δ Cep, μ Cep, S Cep, T Cep, U Cep, VV Cep β Cep, δ Cep, κ Cep, ο Cep, ξ Cep
Centaur Cen Centaurus Centaur 13h00m -48° NGC 3766 NGC 3918 NGC 4945 NGC 5128 NGC 5139 NGC 5286 NGC 5460 IC 2944 μ Cen, ο Cen, R Cen, S Cen, T Cen, V Cen, X Cen α Cen, β Cen, γ Cen, 3 Cen
Cyrkiel Cir Circinus Compass 14h30m -32° NGC 5823 AX Cir α Cir, γ Cir
Delfin Del Delphinus Dolphin 20h40m +12° NGC 6394 NGC 7006 R Del, EU Del γ Del
Erydan Eri Eridanus River Eridanus 2h20m -30° NGC 1291 NGC 1300 NGC 1535 IC 2118 εEri, Z Eri, RX Eri, SV Eri θ Eri, ο2 Eri, 32 Eri, p Eri
Fenix Phe Phoenix Phoenix 0h50m +6° NGC 625 ζ Phe, R Phe, S Phe, SX Phe β Phe
Gołąb Col Columba Dove 5h50m -36° NGC 1808 NGC 1851 R Col, T Col α Col, γ Col, π1 Col
Góra stołowa Men Mensa Table 5h25m -77° NGC 2019 TZ Men
Herkules Her Hercules Hercules 17h20m +28° M13 M92 NGC 6210 NGC 6229 α Her, 30 Her, 68 Her, R Her, S Her, T Her, U Her, X Her, Z Her, RU Her, RS Her, AC Her α Her, γ Her, δ Her, ζ Her, κ Her, μ Her, ρ Her, ω Her, 36/37 Her, 95 Her
Hydra Hya Hydra Hydra 11h30m -14° M48 M68 M83 NGC 2835 NGC 3242 NGC 3585 NGC 3621 NGC 5694 R Hya, S Hya, T Hya, U Hya, V Hya, X Hya, TT Hya α Hya, β Hya, ε Hya, θ Hya, λ Hya, τ1 Hya, χ Hya, 27 Hya, 54 Hya
Indianin Ind Indus Indian 22h00m -60° NGC 7090 S Ind, T Ind θ Ind
Jaszczurka Lac Lacerta Lizard 22h30m +46° NGC 7243 R Lac, S Lac, Z Lac α Lac
Jednorożec Mon Monoceros Unicorn 7h00m M50 NGC 2232 NGC 2244 NGC 2264 NGC 2286 NGC 2301 NGC 2343 NGC 2353 S Mon, T Mon, U Mon, V Mon, X Mon, RY Mon, IM Mon β Mon, δ Mon, ε Mon, ζ Mon, S Mon
Kameleon Cha Chamaeleon Chameleon 10h40m -80° NGC 3149 R Cha, RS CHa δ Cha
Kasjopea Cas Cassiopeia Cassiopeia 1h20m +62° M52 M103 NGC 147 NGC 185 NGC 457 NGC 663 NGC 1027 NGC 7635 γ Cas, ρ Cas, R Cas, T Cas, V Cas, RZ Cas, SU Cas γ Cas, η Cas, ι Cas, λ Cas, σ Cas
Kil Car Carina Keel of a ship 8h40m -64° NGC 2516 NGC 2808 NGC 3372 NGC 3532 IC 2602 η Car, R Car, S Car, U Car, ZZ Car ε Car, υ Car
Kompas Pyx Pyxis Compass NGC 2658 T Pyx, TY Pyx β Pyx, ε Pyx, ζ Pyx
Korona Południowa CrA Corona Australis Southern Crown NGC 6541 V CrA γ CrA, κ CrA, λ CrA
Korona Północna CrB Corona Borealis Northern Crown 15h50m +34° NGC 5958 R CrB, S CrB, T CrB, U CrB, V CrB, RR CrB γ CrB, ζ CrB, η CrB, σ CrB
Koziorożec Cap Capriocornus Sea Goat 21h00m -18° M30 δ Cap, RS Cap, RT Cap α Cap, α1 Cap, α2 Cap, β Cap, π Cap, σ Cap
Kruk Crv Corvus Crow 12h20m -18° NGC 4038/4039 R Crv, SV Crv, VV Crv δ Crv
Krzyż Południa Cru Crux Southern Cross NGC 4103 NGC 4349 NGC 4609 NGC 4755 Worek Węgla R Cru, S Cru, T Cru, BZ Cru α Cru, γ Cru, μ Cru
Lew Leo Leo Lion 10h40m +14° M65 M66 M95 M96 M105 NGC 2903 NGC 3371 NGC 3377 NGC 3412 NGC 3489 NGC 3521 NGC 3596 NGC 3607 NGC 3626 NGC 3628 R Leo, RR Leo α Leo, γ Leo, ζ Leo, ι Leo, τ Leo, ω Leo, 54 Leo
Lisek Vul Vulpecula Little Fox 20h10m +24° M27 NGC 6802 NGC 6823 NGC 6830 NGC 6885 NGC 6940 R Vul, T Vul, U Vul, SV Vul α Vul, 2 Vul
Lutnia Lyr Lyra Lyre 19h00m +20° M56 M57 β Lyr, R Lyr, T Lyr, W Lyr, RR Lyr β Lyr, ε Lyr, ζ Lyr
Łabędź Cyg Cygnus Swan 20h30m +44° M29 M39 NGC 6811 NGC 6819 NGC 6826 NGC 6834 NGC 6866 NGC 6871 NGC 6888 NGC 6910 NGC 6960 NGC 6992 NGC 6995 NGC 7000 NGC 7008 NGC 7048 IC 5067-70 IC 5146 χ Cyg, R Cyg, U Cyg, W Cyg, X Cyg, Y Cyg, Z Cyg, RT Cyg, RS Cyg, SS Cyg, SU Cyg, CH Cyg β Cyg, γ Cyg, δ Cyg, μ Cyg, ο1 Cyg, ψ Cyg, 61 Cyg
Malarz Pic Pictor Easel NGC 1705 R Pic, S Pic ι Pic
Mała Niedźwiedzica UMi Ursa Minor Small Bear 15h00m +78° NGC 6217 α UMi, S UMi, U UMi, V UMi, RR UMi α UMi
Mały Lew LMi Leo Minor Little Lion 10h10m +32° NGC 3344 R LMi, S LMi, RX LMi β LMi
Mały Pies CMi Canis Minor Little Dog 7h40m +6° NGC 2485 R CMi, S CMi, U CMi, V CMi, YY CMi, BC CMi α CMi, γ CMi, 14 CMi
Mikroskop Mic Microscopium Microscope NGC 6925 T Mic, U Mic α Mic
Mucha Mus Musca Fly NGC 4372 NGC 4833 R Mus, S Mus β Mus
Oktant Oct Octans Octant NGC 6438 ε Oct, R Oct, S Oct, U Oct ι Oct, λ Oct
Ołtarz Ara Ara Altar 17h20m -76° NGC 6193 NGC 6204 NGC 6208 NGC 6250 NGC 6352 NGC 6362 NGC 6397 IC 4651 R Ara, U Ara, RY Ara α Ara, γ Ara, δ Ara
Orion Ori Orion Hunter 5h30m +6° M42 M43 M78 NGC 1981 NGC 2169 NGC 2175 NGC 2186 NGC 2194 IC 424 α Ori, δ Ori, S Ori, U Ori, W Ori, CK Ori β Ori, δ Ori, ζ Ori, η Ori, θ Ori, ι Ori, λ Ori, ρ Ori, σ Ori
Orzeł Aql Aquila Eagle 19h40m +4° NGC 6709 NGC 6755 η Aql, σ Aql, R Aql, U Aql, V Aql, W Aql, TT Aql, FF Aql α Aql, γ Aql, ν Aql, σ Aql, 31 Aql, 57 Aql
Panna Vir Virgo Virgin 13h20m -4° M49 M58 M59 M60 M61 M84 M86 M87 M89 M90 M104 NGC 4365 NGC 4526 NGC 4535 NGC 4636 NGC 4697 NGC 4699 α Vir, R Vir, S Vir, W Vir, RS Vir, SS Vir γ Vir, θ Vir, τ Vir, φ Vir,
Paw Pav Pavo Peacock NGC 6744 NGC 6752 NGC 6876 κ Pav, λ Pav, S Pav, T Pav, W Pav, SX Pav
Pegaz Peg Pegasus Winged Horse 22h40m -20° M15 NGC 7317 NGC 7318A NGC 7318B NGC 7319 NGC 7320 NGC 7331 β Peg, R Peg, S Peg, V Peg, HR Peg ε Peg, η Peg, 1 Peg
Perseusz Per Perseus Perseus 3h10m +46° M34 M76 NGC 744 NGC 869 NGC 884 NGC 957 NGC 1023 NGC 1245 NGC 1275 NGC 1342 NGC 1444 NGC 1499 NGC 1513 NGC 1528 NGC 1545 β Per, ρ Per, &ypsilon; Per, X Per, AW Per, KP Per ε Per, ζ Per, η Per
Piec For Fornax Furnace 2h50m -32° NGC 1097 NGC 1316 NGC 1365 NGC 1380 NGC 1398 R For α For, ω For
Pompa Ant Antila Pump 10h10m -32° NGC 2997 S Ant, U Ant ζ Ant
Psy Gończe CVn Canes Venatici Hunting Dogs 13h00m +40° M3 M51 M63 M94 M106 NGC 4214 NGC 4449 NGC 4631 NGC 4656 NGC 5005 NGC 5033 R CVn, U CVn, V CVn, RS CVn, TU CVn α CVn
Puchar Crt Crater Cup 11h20m -18° NGC 3887 U Crt γ Crt
Rajski Ptak Aps Apus Bird of Paradise 16h00m -76° NGC 6101 θ Aps, S Aps δ Aps
Rak Cnc Cancer Crab 8h40m +20° M44 M67 R Cnc, T Cnc, V Cnc, W Cnc, X Cnc, RS Cnc ζ Cnc, ι Cnc
Rufa Pup Puppis Stern (of a ship) 7h10m -32° M46 M47 M93 NGC 2423 NGC 2438 NGC 2439 NGC 2451 NGC 2467 NGC 2477 NGC 2527 NGC 2539 NGC 2546 ρ Pup, L2 Pup, R Pup, V Pup, W Pup, X Pup, Z Pup, RS Pup κ Pup, ξ Pup, π Pup, σ Pup
Ryba Latająca Vol Volans Flying Fish NGC 2442 S Vol γ Vol, ζ Vol, ε Vol, κ Vol
Ryba Południowa PsA Piscis Austrinus Southern Fish NGC 7314 RY PsA β PsA, γ PsA, δ PsA, η PsA
Ryby Psc Pisces Fish 0h30m +14° M74 R Psc, Z Psc, RT Psc, SZ Psc, TV Psc, TX Psc, XZ Psc α Psc, ζ Psc, φ1 Psc, 51 Psc, 55 Psc
Rylec Cae Caelum Chisel 4h40m -48° NGC 1679 R Cae, T Cae, X Cae α Cae, γ Cae
Ryś Lyn Lynx Lynx NGC 2419 NGC 2683 R Lyn, Y Lyn, RR Lyn 5 Lyn, 12 Lyn, 19 Lyn, 38 Lyn
Rzeźbiarz Scl Sculptor Sculptor NGC 24 NGC 55 NGC 134 NGC 253 NGC 288 NGC 300 NGC 613 NGC 7713 NGC 7755 NGC 7793 IC 5332 R Scl, S Scl δ Scl, ε Scl, ζ Scl
Sekstant Sex Sextans Sextant NGC 3115 NGC 3166 NGC 3169 S Sex γ Sex
Sieć Ret Reticulum Net NGC 1313 R Ret β Ret, ζ Ret
Skorpion Sco Scorpius Scorpion 16h50m -27° M4 M6 M7 M80 NGC 6124 NGC 6153 NGC 6231 NGC 6259 NGC 6281 NGC 6302 NGC 6337 NGC 6388 NGC 6416 α Sco, μ Sco, σ Sco, RR Sco, RS Sco, RT Sco, RV Sco, BM Sco α Sco, β Sco, μ Sco, ν Sco, ξ Sco, π Sco, σ Sco, 2 Sco, 11 Sco, 12 Sco
Smok Dra Draco Dragon 15h10m +68° M102?(=NGC 5866) NGC 4125 NGC 4236 NGC 5907 NGC 6543 R Dra, T Dra, RY Dra, UW Dra, UX Dra, VW Dra, AI Dra, AT Dra ε Dra, η Dra, μ Dra, ν Dra, ο Dra, φ Dra
Strzała Sge Sagitta Arrow 19h40m +18° M71 S Sge, U Sge, X Sge ζ Sge
Strzelec Sgr Sagittarius Archer 19h00m -28° M8 M17 M18 M20 M21 M22 M23 M24 M25 M28 M54 M55 M69 M70 M75 NGC 6520 NGC 6530 NGC 6716 R Sgr, T Sgr, U Sgr, W Sgr, X Sgr, Y Sgr, RR Sgr, RS Sgr, RT Sgr, RU Sgr, RW Sgr, RY Sgr, VX Sgr, YZ Sgr, AQ Sgr β Sgr, ε Sgr, ζ Sgr, η Sgr, 21 Sgr
Tarcza (Sobieskiego) Sct Scutum Shield 18h40m -10° M11 M26 NGC 6664 NGC 6712 δ Sct, R Sct, S Sct
Teleskop Tel Telescopium Telescope 19h20m -52° NGC 6584 RR Tel
Trójkąt Tri Triangulum Triangle 2h10m +32° M33 R Tri α Tri, ι Tri
Trójkąt Południowy TrA Triangulum Australe Southern Triangle NGC 6025 R TrA, S TrA δ TrA
Tukan Tuc Tucana Toucan Mały Obłok Magellana NGC 104 NGC 362 R Tuc, U Tuc, BQ Tuc β Tuc, δ Tuc, κ Tuc
Waga Lib Libra Scales 15h10m -16° NGC 5897 δ Lib, σ Lib, S Lib, Y Lib, RR Lib, RS Lib, RU Lib α Lib, γ Lib, ι Lib, κ Lib, μ Lib, υ Lib
Warkocz Bereniki Com Coma Berenices Berenice's Hair 12h50m +24° M53 M64 M85 M88 M91 M98 M99 M100 NGC 4450 NGC 4559 NGC 4565 NGC 4651 NGC 4725 17 Com, R Com, FS Com, IY Com α Com, 12 Com, 17 Com, 24 Com
Wąż Ser Serpens Serpent 17h00m +6° M5 M16 NGC 6604 NGC 6611 R Ser, S Ser, W Ser δ Ser, θ Ser, ν Ser, 59 Ser
Wąż Wodny Hyi Hydrus Sea Serpent NGC 1466 VW Hyi π Hyi
Węgielnica Nor Norma Level (square) NGC 6067 NGC 6087 NGC 6152 R Nor, S Nor, T Nor

γ Nor, ε Nor, ι Nor

Wężownik Oph Ophiuchus Serpent Handler 17h20m -8° M9 M10 M12 M14 M19 M62 M107 NGC 6309 NGC 6572 NGC 6633 IC 4665 χ Oph, R Oph, U Oph, V Oph, X Oph, Y Oph, RS Oph η Oph, λ Oph, ρ Oph, τ Oph, 19 Oph, 36 Oph, 67 Oph,70 Oph
Wielka Niedźwiedzica UMa Ursa Maior Large Bear 11h20m +52° M40 M81 M82 M97 M101(=M102?) M108 M109 NGC 3077 NGC 3079 NGC 3184 NGC 3198 R UMa, S UMa, T UMa, W UMa, Z UMa, RY UMa, ST UMa, TX UMa, VW UMa, VY UMa α UMa, ζ UMa, ν UMa, ξ UMa, σ UMa, 78 UMa
Wielki Pies CMa Canis Maior Big Dog 6h50m -22° M41 NGC 2204 NGC 2345 NGC 2360 NGC 2362 R CMa, W CMa, UW CMa, VY CMa, FV CMa, FW CMa

α CMa, ε CMa, η CMa, μ CMa, τ CMa

Wieloryb Cet Cetus Whale 1h40m -8° M77 NGC 246 NGC 247 ο Cet, S Cet, T Cet, U Cet, W Cet, UV Cet γ Cet, ε Cet, ν Cet, χ Cet, 37 Cet, 66 Cet
Wilk Lup Lupus Wolf NGC 5643 NGC 5749 NGC 5822 NGC 5824 NGC 5927 NGC 5986 GG Lup γ Lup, η Lup, κ Lup, ξ Lup, π Lup, τ Lup
Wodnik Aqr Aquarius Water Bearer 22h20m -12° M2 M72 M73 NGC 7009 NGC 7293 R Aqr, T Aqr, Z Aqr, DX Aqr, EP Aqr β Aqr, ζ Aqr, φ1 Aqr, 41 Aqr, 51 Aqr, 94 Aqr, 107 Aqr
Wolarz Boo Bootes Herdsman 14h40m +32° NGC 5466 34 Boo, 44 Boo, R Boo, V Boo δ Boo, ε Boo, ζ Boo, ι Boo, κ Boo, μ Boo, ν Boo, [[&ksi; Boo]], π Boo, 44 Boo
Woźnica Aur Auriga Charioteer 6h00m +42° M36 M37 M38 NGC 1664 NGC 1778 NGC 1857 NGC 1893 NGC 1907 NGC 2281 IC 405 β Aur, ε Aur, ζ Aur, R Aur, U Aur, RT Aur, RX Aur, SS Aur, WW Aur β Aur, θ Aur, ν Aur, ω Aur
Zając Lep Lepus Hare 5h30m -20° M79 NGC 2017 17 Lep, R Lep, S Lep, T Lep, RX Lep, RY Lep, VZ Lep, WY Lep β Lep, γ Lep, ι Lep, κ Lep
Zegar Hor Horologium Clock NGC 1261 R Hor, T Hor, TW Hor
Złota Ryba Dor Dorado Dorado 5h10m -60° Wielki Obłok Magellana NGC 2070 β Dor, R Dor, S Dor α Dor
Źrebię Equ Equuleus Little Horse 21h10m +8° NGC 7015 R Equ, S Equ γ Equ, δ Equ, ε Equ
Żagiel Vel Vela Sails (of a ship) NGC 2547 NGC 2669 NGC 2670 NGC 2910 NGC 2925 NGC 3132 NGC 3201 NGC 3228 IC 2391 IC 2395 IC 2488 RZ Vel γ Vel, δ Vel, μ Vel
Żuraw Gru Grus Crane 22h40m -48° NGC 7410 NGC 7424 NGC 7552 π1 Gru, R Gru, S Gru, W Gru, CP Gru θ Gru
Żyrafa Cam Camelopardalis Giraffe 8h50m +70° NGC 1501 NGC 1502 NGC 2403 IC 342 R Cam, RV Cam, VZ Cam, BE Cam β Cam, CS Cam
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Menu główne
Kategorie
Narzędzia